حوادث بيدارگر متوجّه مىسازند : پايان زندگى و فناى نعمتهاى مادّى و درد و رنجهاى سنگين و حوادث سخت عبرت‌انگيز . اين تعبيرات ، بار ديگر فلسفهء حوادث دردناك را در زندگى بشر آشكار مىسازد كه اگر اينها نبودند چنان خواب غفلتى جهان بشريّت را فرا مىگرفت كه بيدار شدنش بسيار مشكل و بعيد بود . « 1 » 3 - نقش دين در زندگى انسانها از آنچه در كلام امام ( ع ) در اين بخش بسيار پر معنى آمده ، به خوبى نقش دين در زندگى انسانها آشكار مىگردد كه اگر پيامبران نبودند شرك و بت‌پرستى سراسر جهان انسانيّت را فرا مىگرفت و شياطين ، آنها را از معرفت خدا و بندگى او باز مىداشتند ، چرا كه عقل انسانها به تنهايى براى تشخيص همهء اسباب سعادت و موانع راه كافى نيست . درست است كه عقل نورافكن پر فروغى است ولى تا آفتاب وحى نتابد و همه جا را روشن نسازد تنها با نورافكن عقل كه محيط محدودى را روشن مىكند نمىتوان اين راه بسيار پر خطر و پر فراز و نشيب را طى نمود . از اين جا روشن مىشود كه « برهماييها » كه مسألهء بعثت انبيا و ارسال رسل را انكار كرده‌اند ، سخت در اشتباهند . اگر عقل انسان ، تمام اسرار درون و برون انسان را درك مىكرد و رابطهء گذشته و حال و آينده را مىدانست و در تشخيص خود گرفتار اشتباه نمىشد ، ممكن بود گفته شود : درك عقل در همه جا و براى همهء مشكلات زندگى اين جهان و آن جهان كافى است ، امّا با توجّه به محدوديت ادراكات عقلى و فزونى مجهولات نسبت به معلومات ( آن هم يك فزونى بسيار عظيم و گسترده ) پيداست كه تكيه بر عقل به تنهايى صحيح نيست . انكار نمىكنيم كه « عقل » يكى از حجتهاى الهى است و در همين خطبه

--> ( 1 ) شرح بيشتر را در بارهء اين موضوع مهم در كتاب پيام قرآن ، جلد 4 ، صفحات 440 به بعد مطالعه فرماييد .